ކުރީގެ ސަރުކާރުތަކާ އަޅާބަލާއިރު، ނިސްބަތުން ހަމަޖެހޭ ސަރުކާރަކަށް ފަހު ރާއްޖޭގެ ރިޔާސީ އިންތިހާބު ހަލުވިކަމާއެކު އަންނަނީ ބޯމަތިވަމުންނެވެ. މިހާރުގެ ރައީސް އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސާލިހު ވެރިކަމަށް ވަޑައިގެންނެވީ ކޯލިޝަނެއްގެ ތެރެއިންނެވެ. އެ ކޯލިޝަނުގެ މުހިންމު ބައެއް ބައިވެރިން ކަމަށްވާ ޖުމްހޫރީ ޕާޓީ (ޖޭޕީ) އާއި އަދާލަތު ޕާޓީ (އޭޕީ) އަދި މައުމޫން ރިފޯމް މޫވްމަންޓް (އެމްއާރުއެމް) ގެ ތާއީދާ އެކުގަ އެވެ. ސިޔާސީ ގޮތުން އައްޔަން ކުރެއްވި އިއްތިހާދުގެ ގިނަ ބޭފުޅުން އަދިވެސް މަގާމުގައި ތިއްބަވާތީ، ރައީސް މުހައްމަދު ނަޝީދާއި ރައީސް އަބްދުﷲ ޔާމީން އަބްދުލް ގައްޔޫމްގެ ފުރިހަމަ ދައުރުގެ ސަރުކާރުތަކާ ހިލާފަށް ޓެކްނިކަލީ މި ސަރުކާރުގެ ކޯލިޝަން އޮތީ އެއްވެސް ގެއްލުމެއް ނުލިބިއެވެ.
ޑިމޮކްރެޓިކް އިސްލާހުތަކަށްފަހު މީގެ ކުރިން ބޭއްވި ތިން ރިޔާސީ އިންތިޚާބުގައިވެސް (2008، 2013، 2018) ފުރަތަމަ ބުރުގައި އެއްވެސް ކެންޑިޑޭޓަކަށް ކާމިޔާބެއް ލިބިފައެއް ނުވެއެވެ. އެންމެން ވެސް ޖެހުނީ ތިން ވަނަ ކެންޑިޑޭޓާއި އެހެން ބައެއް ބައިވެރިންގެ ތާއީދު ހޯދައިގެން ކޯލިޝަނެއް ހަދާށެވެ. މިއަހަރުގެ އިންތިހާބުގެ ފުރަތަމަ ބުރު ސެޕްޓެމްބަރު 9، 2023 ގައި ބޭއްވުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާއިރު، ދެވަނަ ބުރު – ބާއްވަން ޖެހިއްޖެ ނަމަ – ސެޕްޓެމްބަރު 30، 2023 ގައި ބޭއްވުމަށް ވަނީ ހަމަޖެހިފައެވެ.
ކުރިއަށް އޮތް ރިޔާސި އިންތިހާބުގައި މިހާތަނަށް ވާދަކުރައްވާނެ ކަމަށް ހަތް ކެންޑިޑޭޓަކު ވަނީ އިއުލާންކޮށްފަ އެވެ. އެއީ، މޯލްޑިވިއަން ޑިމޮކްރެޓިކް ޕާޓީ (އެމްޑީޕީ)ގެ ކެންޑިޑޭޓުގެ ގޮތުގައި ދެވަނަ ދައުރަކަށް މިހާރުގެ ރައީސް އިބްރާހީމް މުހައްމަދު ޞާލިހާއި، ޕްރޮގްރެސިވް ޕާޓީ އޮފް މޯލްޑިވްސް (ޕީޕީއެމް)ގެ ކެންޑިޑޭޓުގެ ގޮތުގައި 11 އަހަރުގެ ޖަލު ހުކުމެއް ތަންފީޒު ކުރައްވަމުން ގެންދަވާ ކުރީގެ ރައީސް އަބްދުﷲ ޔާމީން އަބްދުލް ގައްޔޫމާއި، ޖުމްހޫރީ ޕާޓީން ޤާސިމް އިބްރާހިމާއި، މޯލްޑިވްސް ނޭޝަނަލް ޕާޓީ (އެމްއެންޕީ) އިން މުހައްމަދު ނާޒިމާއި، މިނިވަން ކެންޑިޑޭޓުންގެ ގޮތުގައި އުމަރު ނަސީރާއި، ޑރ.މުޙައްމަދު މުނައްވަރު އަދި ހުސައިން ޝުޖާއުއެވެ. އަންނަ 9 ސެޕްޓެމްބަރުގައި އޮންނަ ރިޔާސީ އިންތިހާބުގައި ކުރިމަތިލާ ކެންޑިޑޭޓުންގެ ނަން ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުސަތު މިހާރު ހުޅުވާލާފައި ވާއިރު، އެ ފުރުސަތު އަންނަ މަހުގެ 7ގައި ހަމަވާނެ އެވެ.
މިވަގުތު 11 އަހަރުގެ ޖަލު ހުކުމެއް ތަންފީޒުކުރައްވަމުން ގެންދަވާ ޕީޕީއެމް-ޕީއެންސީގެ ރިޔާސީ ޓިކެޓް ހަވާލުކޮށްފައިވާ ރައީސް ޔާމީންގެ މައްޗަށް އިއްވާފައިވާ ޖަލު ހުކުމުގެ ސަބަބުން ކެންޑިޑަސީގެ ޝަރުތެއް އުނިވެ އެވެ. އެއީ ކޮން ޝަރުތެއްތޯއެވެ. އާދެ! އެ ޝަރުތަކީ " (ޅ) ޖިނާއީ ކުށެއް ކުރިކަން ސާބިތުވެގެން ބާރަ މަސްދުވަހަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތެއްގެ ޙުކުމެއް ކުރެވިފައިވާ މީހަކު ނަމަ، އެ ޙުކުމް ތަންފީޛުކޮށް ނިމުނުތާ ނުވަތަ އެ ޙުކުމުން ކަނޑައެޅުނު އަދަބު މަޢާފްކުރެވުނުތާ ތިން އަހަރު ވެފައިވާ މީހަކު ކަމުގައިވުން." މި ޝަރުތެވެ. މި ކަމުން ސަލާމަތްވޭތޯ، ރައީސް ޔާމީންގެ މައްޗަށް އިއްވާފައިވާ ޖަލު ހުކުމް ހައި ކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފްކޮށްފައި އޮންނަތާ ހަތަރު މަސްވެފައި ވާއިރު، މިހާރު އެ މައްސަލަ އޮތީ ހުއްޓުން އަރާފައެވެ. މިކަން މިހެން އޮތް ނަމަވެސް ޕީޕީއެމް-ޕީއެންސީގެ ރިޔާސީ ކެންޑިޑޭޓު، ކުރީގެ ރައީސް އަބްދުﷲ ޔާމީންގެ ކެންޑިޑެސީ ފޯމުގައި ކަރެކްޝްންސް މެދުވެރިކުރައްވައި އެ މަނިކުފާނު ވަނީ ސޮއިކުރައްވާފައެވެ. އަދި އެމަނިކުންފާނުގެ ފޯމެއް އިލެކްޝަނަކަށް ހުށަހެއް ނާޅައެވެ.
ރައީސް އަބްދުﷲ ޔާމީންގެ އިންތިހާބީ ހައްގުތައް ކަށަވަރުކޮށްދިނުމަށް އެދި ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހެޅި އާ މައްސަލަ ވެސް ވަނީ އެ ކޯޓުން ބޭރުކޮށްލާފަ އެވެ. އެއީ ކޯޓުތަކުގެ ގާނޫނުގައި ބުނާ ފަދަ ދުސްތޫރީ މައްސަލައަކަށް ނުވާތީ އެވެ.
ރައީސް ޔާމީންގެ ފޯމު އިލެކްޝަންސް ކޮމިޝަނުން ބަލައިނުގަތުމުގެ ފުރުސަތު ވެސް އެބައޮތެވެ. އިލެކްޝަނުން އެ ގޮތަށް ނިންމައިފި ނަމަ، ޔާމީންގެ ކެންޑިޑެސީއާ މެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށް ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ދިއުމުގެ ފުރުސަތު އޮންނާނެވެ.
ކެންޑިޑޭޓުންގެ ސަޕޯޓަށް ނަޒަރެއް ހިންގާއިރު އިންތިހާބު ފޯރި ފެންނަނީ ވަރަށް ޝައުޤުވެރި ކޮށެވެ. ރިޔާސީ އިންތިހާބުގެ ފުރަތަމަ ބުރުގައި، އިދިކޮޅު ޕާޓީތަކުން އެއް ކެންޑިޑޭޓަކު ނެރެން ޕާޓީތަކަށް އެއްބަސްވެވިދާނެ ބާވައެވެ. ޕީޕީއެމް-ޕީއެންސީ އަށް ރައީސް ޔާމީން ނޫން މީހަކަށް އެއްބަސްވެވިދާނެތޯއެވެ. ވާދަވެރި ރިޔާސީ އިންތިހާބު ރޭސް ކާމިޔާބުކުރަން ޖުމްހޫރީ ޕާޓީ އާއި ކުރީގެ ރައީސް މައުމޫން އަބްދުލްގައްޔޫމް އުފެއްދެވި އެމްއާރުއެމް ގުޅިގެން މަސައްކަތް ކުރެވޭނެ ގޮތްތަކެއް ހޯދުމުގެ މަޝްވަރާތައް ވެސް ވަނީ ފަށާފައެވެ. ރިޔާސީ އިންތިހާބަށް އެމްއާރްއެމްއިން ފާރިސް ނެރެން މަސައްކަތް ކުރި ނަމަވެސް އެކަމުގައި ގާނޫނީ ހުރަސްތަކެއް ވެސް އެބަހުއްޓެވެ. އެހެން ކަމުން މިފަހަރުގެ ރިޔާސީ އިންތިހާބުގެ ފުރަތަމަ ބުރުގައި ކުރީ ފަހަރެކޭ އެއްގޮތަށް އިދިކޮޅުން އެއް ކެންޑިޑޭޓަކު ނެރެ ދެ އަސް ބައިވެރިވާ ރޭހެއް ބޭއްވޭނެކަމަށް ގަބޫލެއް ނުކުރެވެއެވެ.
ޕީޕީއެމްގެ ކެންޑިޑޭޓަކު ޖަލުގައި ހުރުމާއި، ކެންޑިޑެސީ ޔަގީން ނުވާތީ، މިހާރުގެ ރައީސް ޞާލިހާ ދެކޮޅަށް ކެމްޕޭންގައި ބޮޑެތި ހަރަކާތްތަކެއް އަދި ހިންގިފައެއް ނުވެއެވެ. އިންތިހާބުގެ ބަހުސްތަކުގައި ބޮޑަށް އަލިއަޅުވާލާނީ ކޮން މައްސަލަތަކަކަށް ކަމެއް އަދި ސާފެއް ނުވެ އެވެ. މީގެ ކުރިން 2018 ވަނަ އަހަރުގެ އިންތިޚާބުގައި ކުރި ފަދައިން ކޮރަޕްޝަނާއި ޝަރީއަތުން ބޭރުގައި ހައްޔަރުކުރުން ފަދަ މައްސަލަތައް މިފަހަރު ނަގާނެ ކަމަކަށް ނުބެލެވެ އެވެ. ރައީސް ޞާލިޙާ ދެކޮޅަށް އިދިކޮޅުން ދައްކާ ހަމައެކަނި ވާހަކައަކީ ދިވެހިރާއްޖެއާއި ޗާގޯސް އާކިޕެލާގޯއާ ދެމެދު ކަނޑުގެ އިން ވަކިކުރުމާ ގުޅޭ މައްސަލާގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބޮޑުބައެއް މޮރިޝަސްއަށް ވިއްކާލިކަމުގެ ތުހުމަތެވެ. ދިވެހިރާއްޖެއާއި ޗާގޯސް އާކިޕެލާގޯއާ ދެމެދު ކަނޑުގެ އިން ވަކިކުރުމާ ގުޅޭ މައްސަލަ އިޓްލޮސްއިން ނިންމީ ރާއްޖެއާއި މޮރީޝަސްއާ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުން ފުށުއެރި 95،563 އަކަ ކިލޯމީޓަރުގެ ސަރަހައްދުގެ ތެރެއިން ރާއްޖެއަށް 47،232 އަކަ ކިލޯމީޓަރުގެ ސަރަހައްދެއް ދީ، މޮރީޝަސްއަށް 45،331 އަކަ ކިލޯމީޓަރުގެ ސަރަހައްދެއް ދިނުމަށެވެ.
ރިޔާސީ އިންތިހާބެހޭ ގޮތުން އާއްމުންގެ ޚިޔާލު ހުރިގޮތުގެ ވޯޓެއް ނެގިފައި ނެތުމުން ކެންޑިޑޭޓުންގެ މަގުބޫލުކަން، އަދި އޭގެ ފަހުން އިންތިހާބުގެ ނަތީޖާ ވެސް ލަފާކުރަން ދައްޗެވެ. ނަމަވެސް އިންތިހާބަށް އަސަރުކޮށްފާނެ ބައެއް ކަންތައްތައް ވެސް އެބަހުއްޓެވެ. އިސްވެ ދެންނެވިފަދައިން ޕީޕީއެމްގެ ކެންޑިޑޭޓާ ގުޅޭގޮތުން އަދިވެސް ސާފު މަގެއް ނުފެނެއެވެ. ރައީސް ޔާމީން ނޫން އެހެން ކެންޑިޑޭޓެއް އިއުލާންކުރުން ފަސްކޮށްފި ނަމަ ދެން އެއީ ގޮންޖެހުން ބޮޑު ކަމެއް ކަމަށް ވެސް ވެދާނެއެވެ. ހަމައެހެންމެ، އިދިކޮޅު ކެންޑިޑޭޓުންނަށް އިތުބާރު ކުރެވޭ އެއްބަސްވުމަކަށް އާދެވި އެއް ކެންޑިޑޭޓަކު ނެރެވިއްޖެނަމަ އިންތިހާބުގެ ސާފު ނަތީޖާއެއް ވަޒަންކުރަން އެނގިދާނެއެވެ.
ރާއްޖޭގެ ޑިމޮކްރެޓިކް ހަޔާތުގައި، ދެވަނަ ދައުރަކަށް އިންތިހާބުވި ފުރަތަމަ ރައީސަކަށް ވެގެން މިހާރުގެ ރައީސް ޞާލިޙް ތާރީޚުން ޖާގަ ހޯދަ ފާނެ ކަމުގެ ފުރުޞަތު އެބައޮތެވެ. އެއީ، މާޒީގެ ތަޖުރިބާތަކުން ދަސްވި، ހެދުނު ގޯސް ކަންތައްތައް ތަކުރާރު ނުކުރައްވައެވެ. ހުރިހާ ފަރާތްތަކާއި ގާތްގުޅުމެއް ދެމެހެއްޓެވިއެވެ. އިންތިޚާބުގެ ވަޑައިގެންނެވި ކޯލިޝަން ދެމެހެއްޓެވިއެވެ. ކުރީގެ ރައީސުން ހެދި ބޮޑެތި ގޯސްތައް ތަކުރާރު ނުކުރައްވައެވެ. މީގެ އިތުރުން ކުރީގެ ރައީސުންގެ ދައުރުގެ ފަހު މަސްތަކުގައި އާންމުކޮށް ދިމާވި އާންމުންގެ ފަރާތުން ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި މުޒާހަރާތައް ކުރުމާއި، މަދަނީ ނުކިޔަމަންތެރިކަން ފަދަ ގެއްލުން ހުރި އާންމުންގެ ހަރަކާތްތެއް ވެސް އެމަނިކުފާނުންގެ ދައުރު ނިމިގެންދާއިރު ނުފެންނާތީއެވެ. ރައީސް ސޯލިހުގެ ރިޔާސީ އިންތިހާބުގެ ކެމްޕެއިނުން މިފެންނަ މަންޒަރަކީ ބިލާހަކަށް ނުވާނަމަ، އެ މަނިކުފާނުން ދެވަނަ ދައުރަކަށް ހޮވުން ވަރަށް ގާތެވެ.
