ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚުގައި އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް ޝަޚްޞިއްޔަތަކީ ދިވެހި ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ފުރަތަމަ ރައީސް، ސުމުއްވުލްއަމީރު މުޙައްމަދު އަމީން ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނެވެ. އަމީނަކީ ދިވެހިރާއްޖެ ޒަމާނީ ދުނިޔެއަށް ނެރުއްވައި، ގިނަގުނަ އިޞްލާޙުތަކެއް ގެންނެވި ޤައުމީ ލީޑަރެކެވެ.
މުޙައްމަދު އަމީން އުފަންވެވަޑައިގަތީ 20 ޖުލައި 1910 ގައި ފުރަމާލޭގައެވެ. އެމަނިކުފާނަކީ ހުރާގޭ ޚާންދާނުގެ އެއްގޮފި ކަމުގައިވާ އަތިރީގޭ އާއިލާގެ ބޭފުޅެކެވެ. އަމީނުގެ ތަޢުލީމީ ދަތުރު ފެށިގެން ދިޔައީ ސިލޯނުގައި ހުންނަ ސެންޓް ޖޯސެފް ކޮލެޖުންނެވެ. އޭގެ ފަހުން އިންޑިޔާގެ އަލީގަޅު ޔުނިވަރސިޓީއިން ތަޢުލީމު ޙާޞިލުކުރެއްވިއެވެ. މި ތަޢުލީމީ ތަޖުރިބާތަކުން އަމީނަށް ލިބިވަޑައިގަތް ޒަމާނީ ވިސްނުމާއި ޢިލްމުވެރިކަމަކީ ފަހުން ދިވެހިރާއްޖެ ތަރައްޤީކުރުމަށް ބޭނުންކުރެއްވި މުހިންމު ވަސީލަތްތެކެވެ.
1 ޖެނުއަރީ 1953 ގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފުރަތަމަ ޖުމްހޫރިއްޔާ އިޢުލާންކުރެވި، އަމީން ރާއްޖޭގެ ފުރަތަމަ ރައީސްކަމަށް އިސްކުރެވުނެވެ. އެމަނިކުފާނުގެ ރިޔާސީ ކުރު ދައުރުގައިވެސް (7 މަހާއި 26 ދުވަސް) ރާއްޖެއަށް ގިނަގުނަ ކުރިއެރުންތަކެއް ގެނެސްދެއްވިއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި:
- ޤާނޫނީ ޙުކޫމަތެއްގެ ދަށުން ދިވެހި ސަރުކާރު ހިންގަން ފެށްޓެވުން.
- ތަޢުލީމު ޢާންމުކުރެއްވުމުގެ މުހިއްމު މަސައްކަތްތަކެއް ފެއްޓެވުން.
- ދުނިޔޭގެ މި ޒަމާނުގެ ތަހުޒީބުގެ ތެރެއަށް ދިވެހިރާއްޖެ ނެރުއްވުން.
- ދިވެހި ބަހާއި އަދަބަށް އައު ދިރުމެއް ގެންނެވުން.
- ބައިނަލްއަޤްވާމީ ދުނިޔެއަށް ދިވެހިރާއްޖެ ތަޢާރަފުކުރެއްވުން.
- ޤައުމީ ވިޔަފާރި ދިވެހިންގެ އަތްމައްޗަށް ގެންނެވުން.
އަމީނުގެ އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް ކަމަކީ އަންހެނުންގެ ޙައްޤުތަކަށް ދެއްވި އަހައްމިއްޔަތުކަމެވެ. އެމަނިކުފާނު އަންހެނުންނަށް ސަރުކާރުގެ ވަޒީފާ ދެއްވާގޮތަށް ހަމަޖައްސަވައި، އަންހެނުން ކުރީ ސަފުގައި ހަރަކާތްތެރިވުމަށް ބާރުއެޅުއްވިއެވެ. މިއީ އޭރުގެ މުޖުތަމަޢުގެ ކަންކަން ހުރި ގޮތަށް ބަލާއިރު، އެމަނިކުފާނު އެޅުއްވި ވަރަށް ހިތްވަރުގަދަ ފިޔަވަޅެކެވެ.
އަމީނުގެ ވިސްނުންފުޅު ހުރި ގޮތް ދައްކުވައިދޭ މުހިންމު އަނެއް ކަމަކީ 1951 ވަނަ އަހަރު ރާއްޖޭގައި ދުންފަތުގެ އިސްތިޢުމާލުކުރުން މަނާކުރެއްވުމެވެ. މިއީ ދިވެހީންގެ ޞިއްޙަތަށް ދެއްވި އަހައްމިއްޔަތުކަމުގެ ހެއްކެކެވެ. ރައްޔިތުންގެ ދުޅަހެޔޮކަމަށް އިސްކަންދެއްވި ކަމުގެ ހެއްކެކެވެ.
އަމީނުގެ ވެރިކަމުގައި އިމްރާނީ ތަރައްޤީއަށްވެސް ޚާއްޞަ ސަމާލުކަމެއް ދެއްވިއެވެ. ރާއްޖޭގެ ރަށްރަށަށް ވަޑައިގެން ތަޤްރީރު ކުރައްވައި، އެކި ކުޅިވަރުތައް ކުޅުއްވައި، ރައްޔިތުންނާ ގާތުން މުޢާމަލާތް ކުރެއްވިއެވެ. މިއީ ރައްޔިތުންނާ ގުޅުން ބަދަހިކޮށް، އެމީހުންގެ ބޭނުންތައް ދެނެގަތުމަށް ކުރެއްވި މަސައްކަތްޕުޅުތަކެކެވެ.
އަމީނުގެ ދައުރުގައި ދިވެހިރާއްޖެ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މައިދާނަށް ނުކުތުމަކީ އެމަނިކުފާނުގެ އެންމެ މުހިންމު އެއް އިސްނެގުމެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ދިވެހިރާއްޖެއަށް ބޭރު ދުނިޔޭގެ ސަމާލުކަން ލިބި، ވިޔަފާރިއާއި ފަތުރުވެރިކަމުގެ ފުރަތަމަ ފިޔަވަޅަށް ވާސިލުވުމަށް މަގުފަހިވިއެވެ.
އަމީނަކީ ދިވެހި ބަހާއި އަދަބަށް ޚާއްޞަ އަހައްމިއްޔަތުކަމެއް ދެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. އެމަނިކުފާނުގެ މަސައްކަތްޕުޅުން ދިވެހި ބަހަށް އައު ދިރުމެއް ލިބި، ދިވެހި އަދަބިއްޔާތު ކުރިއެރުވުމަށް މަގުފަހިވިއެވެ. މިކަމަކީ ދިވެހި ޘަޤާފަތާއި އަމިއްލަވަންތަކަން ދެމެހެއްޓުމަށް ކުރެއްވި މުހިންމު މަސައްކަތްޕުޅެކެވެ.
މުޙައްމަދު އަމީނަކީ ދިވެހިރާއްޖެ ޒަމާނީ ދުނިޔެއަށް ނެރުއްވައި، ޤައުމުގެ ތަރައްޤީއަށް ބިންގާ އެޅުއްވި ކުޅަދާނަ ލީޑަރެކެވެ. އެމަނިކުފާނުގެ ދައުރުގައިވެސް ގެންނެވި ބަދަލުތަކާއި އިޞްލާޙުތަކަކީ މިއަދުވެސް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތަރައްޤީގެ މަގުގައި ފެންނަން ހުރި ޙަޤީޤަތެކެވެ. އަމީނުގެ ދުރުވިސްނުމާއި ޤައުމީ ލޯބި، އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ދަސްވާންޖެހޭ ފިލާވަޅެކެވެ. އެމަނިކުފާނުގެ ލީޑަރޝިޕްގެ ނަމޫނާއަކީ މިއަދުގެ ޒުވާން ޖީލަށްވެސް އަގުހުރި މިސާލެކެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ މުސްތަޤުބަލް ބިނާކުރުމުގައި އަމީނުގެ ވިސްނުންފުޅާއި ހިތްވަރުގަދަ ޢަޒުމުން އިބުރަތް ޙާޞިލުކުރަން ޖެހެއެވެ.
