ނޫ ކުލައިގެ ފުން ކަނޑުގެ ރާޅުތައް، ހުދު ދޮންވެލިގަނޑުގައި މަޑުމަޑުން ބޮސްދީ، އިރުވައި މޫސުމުގެ ތެތް ފިނި ރޯޅިތަކާއެކު ކާނި ގަސްތަކާއި ހިނރުދު ގަސްތަކާއި ރުއްތައް ނަށަމުންދިޔަ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކުޑަކުޑަ ރަށެކެވެ. އެ ރަށުގެ ދިރިއުޅުމުގެ ދުވެލި މަޑުމައިތިރި ވެފައި އަމާން ނަމަވެސް، އެ ރަށުގެ އަހުލުވެރިންގެ ހިތްތަކަކީ ވަށައިގެންވާ ކަނޑުފަދައިން ތަނަވަސް ހިތްތަކެކެވެ. އާދަކާދައާއި، އިޙްތިރާމާއި، އެކުވެރިކަމަކީ އެބައިމީހުންގެ ދިރިއުޅުން ގުޅުވައިދޭ މައިގަނޑު އަސާސްތަކެވެ.
އެ ރަށުގެ ހަނި ދޮންވެލި މަގުތަކުގެ ތެރެއިން ގެއެއްގައި ދިރިއުޅެމުން ދިޔައީ އިބްރާހީމް ނަމަކަށް ކިޔާ ޒުވާނެކެވެ. އޭނާއަކީ އޭނާގެ މަޑުމައިތިރި މިޒާޖާއި އިޚްލާޞްތެރި ހިތުގެ ސަބަބުން ރަށު އެންމެންގެ މެދުގައި މަޤްބޫލު މީހެކެވެ. އިބްރާހީމަކީ އޭނާގެ ބައްޕައާއެކު މަހަށްދާ މަސްވެރިއެކެވެ. ކޮންމެ ދުވަހަކު އިރު އެރުމުގެ ކުރިން އޭނާ މަހަށް ފުރައެވެ. ކަނޑުގެ އެ އަޑަކީ އޭނާގެ އެންމެ ގާތް އެކުވެރިޔާއެވެ. އަދި އިރުއޮއްސޭ ވަގުތު އުދަރެހުން ފެންނަ ރަންކުލައިގެ މަންޒަރުތަކަކީ ދިރިއުޅުމުގެ ރީތިކަން އޭނާއަށް ހަނދާންކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.
އޭނާގެ ގެއާ މާ ދުރު ނޫން ހިސާބެއްގައި ދިރިއުޅެމުންދިޔައީ ޢާއިޝަތެވެ. އޭނާއަކީ އޭނާގެ ހިތްހެޔޮކަމާއި މަޑުމައިތިރިކަމުގެ ސަބަބުން އެންމެން ތަޢުރީފުކުރާ ޒުވާނެކެވެ. ޢާއިޝަތު އޭނާގެ މަންމައާއެކު ކުނާ ވިޔުމުގައި އެހީތެރިވެދެއެވެ. އަދި ރަށުގެ އެކި މުނާސަބަތު ތަކަށް ކެއުންތައް ތައްޔާރުކުރުމުގައި ރަށުގެ އަންހެނުންނާއެކު އަމަލީގޮތުން ބައިވެރިވެއެވެ. އޭނާގެ ހިނިތުންވުމަކީ ރާޅުތަކުގެ ބޮސްދިނު މުން ހިލޭ ބޮލިތަކެއްގެ އަޑުފަދަ މަޑުމައިތިރި، ހިތްގައިމު ހިނިތުންވުމެކެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ މާޙައުލުގައި، ލޯބީގެ ފެށުމަކީ އަޑުގަދަ އިޢުލާންތަކަކުން ފެށޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އެއީ ކަނޑުގެ އަޑީގައި އުފެދޭ މުރަކަ ފަރުތަކެއް ފަދައިން، މަޑުމަޑުން ހިމޭންކަމާއެކު، ނަމަވެސް ނުހަނު ފުރިހަމަކަމާއެކު އުފެދޭ އެއްޗެކެވެ.
އިބްރާހީމަށް ފުރަތަމަ ޢާއިޝަތު ފެނުނީ ރަށުގައި ބޭއްވި ބޮޑުބެރު ހަރަކާތެއްގެ ތެރެއިންނެވެ. ބެރުގެ ހަމަހިފާ އަޑު މުޅި އަތިރިމަތީގައި ގުގުމަމުންދިޔައިރު، ކުޑަކުދިން އުފަލުން ދޮންވެލިގަނޑުމަތީގައި ދުވަމުންދިޔައެވެ. ރޭގަނޑުގެ ފިނިރޯޅިތަކާއެކު ފުޅިބައްތިތަކުގެ އަލި މަޑު މަޑުން ހެލެމުންދިޔައިރު، ޢާއިޝަތު ރަށުގެ އިސްރަށްވެހިންނަށް ކެއުންތައް އެރުވުމުގައި ހަރަކާތްތެރިވަނިކޮށް އިބްރާހީމަށް ފެނުނެވެ. ބެރުގެ އަޑު ކެނޑިގެން ދިޔަފަހުން ވެސް، ޢާއިޝަތުގެ އެ އާދައިގެ ނަމަވެސް ފުރިހަމަ ހިނިތުންވުން އިބްރާހީމްގެ ހިތުގައި ބިންވަޅު ނެގިފައި ހުއްޓެވެ.
އެ ރޭގެ ފަހުން، އިބްރާހީމްގެ ހިތުގައި ހިމޭން ވިންދެއް ޖަހަން ފެށިއެވެ. ރަށްފުށުގެ ދިރިއުޅުމުގައި ލޯބީގެ ޝުޢޫރުތައް ބަދަލުވަނީ ވަރަށް އާދައިގެ ކަންކަމުގެ ތެރެއިންނެވެ. އެއީ އެކަކު އަނެކަކަށް ކުރާ އިޙްތިރާމްގެ ސަލާމަކުން، ނުވަތަ ބަދަލުކޮށްލެވޭ ހިނިތުން ވުމަކުން، ނޫނީ އަތް ގާޑިއަލެއްގެ ހިޔަލުގައި ދެކެވޭ ކުރު ވާހަކަ އަކުންނެވެ.
ދުވަސްތައް ފާއިތުވަމުން ދިޔައެވެ. އިބްރާހީމާއި ޢާއިޝަތު ރަށުގެ ދޮންވެލި މަގުތަކުން ދިމާވާލެއް ގިނަވިއެވެ. އެމީހުންގެ މެދުގައި ބަދަލުކުރެވޭ ސަލާމާއި ގޮވާލުންތަކަކީ ކުރު ނަމަވެސް މާނަފުން އެއްޗެކެވެ.
"އައްސަލާމް ޢަލައިކުމް،" އިބްރާހީމް ނުހަނު އިޙްތިރާމާއެކު ބުނެލައެވެ.
"ވަޢަލައިކުމުއްސަލާމް،" ލަދުރަކި ގޮތަކަށް އިސްޖަހާލަމުން ޢާއިޝަތު މަޑުމައިތިރިކަމާއެކު ޖަވާބުދެއެވެ. އެމީހުންގެ ދެމެދުގައި ދެކެވޭ ވާހަކަތައް ކުރު ނަމަވެސް، އެ ނާޒުކު ގުޅުމުގެ ތެރެއިން ރީތި އިޙްސާސެއް އުފެދެން ފެށިއެވެ. ނަމަވެސް ލޯތްބަކީވެސް ކަނޑުފަދަ އެއްޗެކެވެ. އެއް ވަގުތެއްގައި އަމާންވެފައި، އަނެއް ވަގުތެއްގައި ހަލަބޮލިވެދާނެއެވެ.
އެއްދުވަހެއްގެ އިރުއޮއްސޭ ވަގުތު، އިބްރާހީމް ބަނދަރުމަތީގައި އިށީނދެގެން އިނީ ރާޅުތަކުގެ ފަހަތަށް އިރު އޮއްސެމުންދިޔަ މަންޒަރު ބަލާށެވެ. އުދަރެސް އޮތީ އޮރެންޖު އަދި ދަނބުކުލައިގެ ފަރުމާއަކުން ފެވިފައެވެ. އޭނާގެ އެންމެ ގާތް އެކުވެރިޔާ ޝިފާން އޭނާގެ ކައިރީގައި އިށީނދެލިއެވެ.
"މި ދުވަސްކޮޅު ތި ހުންނަނީ ވަރަށް ބަސްމަދުވެފައި،" ކަނޑަށް ކުޑަ ހިލަކޮޅެއް އެއްލަމުން ޝިފާން ބުންޏެވެ. "ކަނޑުގެ ރާޅުތައް ތިބާގެ ޚިޔާލުތައް ގެންދިޔައީ ހެއްޔެވެ؟"
އިބްރާހީމް ކުޑަކޮށް ހިނިތުންވެލިއެވެ.
"ކަނޑެއް ނޫން،" އޭނާ ޖަވާބުދިނެވެ. "ފަހަރެއްގައި ހިތް ކަމަށް ވެދާނެ."
ޝިފާން މަޑުމަޑުން ހީލިއެވެ.
"އާނ… އެހެންވީމާ އެއީ ލޯބިތާ."
އިބްރާހީމް ވަގުތުން ޖަވާބެއް ނުދެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އޭނާ މަޑުމަޑުން ބައިތެއް ކިޔާލިއެވެ.
"އަތިރިއަށް ބޮސްދޭ ރާޅުތަކެކޭ އެއްފަދައިން،މަގޭ ހިތް އެދިގެން އެދަނީ އޭނާއަށްޓަކައެވެ. އެހެނަސް ކަނޑު ބުނެދޭ ހަޤީޤަތަކީ މިއީއެވެ. ގަދަފަދަ ރާޅުތައްވެސް އެނބުރިދަނީ އެކަނިވެރިކަމުގައެވެ."
ޝިފާން ވިސްނުންތެރިކަމާއެކު ބޯޖަހާލިއެވެ.
"ލޯތްބަކީ ރީތި އެއްޗެއް،" އޭނާ ބުންޏެވެ. "އެކަމަކު އެއީ ހަމަ އެހާމެ ނާޒުކު އެއްޗެއްވެސްމެ."
ރަށްފުށުގެ ކުދި މުޖުތަމަޢުތަކުގައި، ގުޅުންތައް ބިނާވެފައި އޮންނަނީ ޢާއިލާއާއި، އިޙްތިރާމާއި، އާދަކާދައިގެ މައްޗަށެވެ. މާ ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ނުވެ، ރަށުތެރޭގައި ވާހަކަތައް ދެކެވެން ފެށިއެވެ. ބައެއް މީހުން ބުނާ ގޮތުގައި އިބްރާހީމް ޢާއިޝަތަށް ޝައުޤުވެރިވެއެވެ. އަނެއް ބަޔަކު ސުވާލު އުފައްދަމުން ދިޔައީ އެ ދެމީހުންގެ ޢާއިލާއިން އެކަމާ ރުހޭނެތޯއެވެ.
އެއްދުވަހެއްގެ މެންދުރުފަހު، އިބްރާހީމް ހިތްވަރުލާފައި އޭނާގެ ބައްޕައާ ވާހަކަދެއްކިއެވެ.
"ބައްޕާ،" އޭނާ ނުހަނު އިޙްތިރާމާއެކު ފެށިއެވެ. "އަޅުގަނޑު ކައިވެނިކުރަން ބޭނުންވާ ކުއްޖަކު އެބަހުއްޓެވެ."
އޭނާގެ ބައްޕަ މަޑުމައިތިރިކަމާއެކު އަޑުއަހަން އިނެވެ. އޭނާގެ ދުވަސްވީ އަތްތިލަ އޮތީ ޖޯލިފަތީގެ އަތްގަނޑުގައި ބާއްވާލައިފައެވެ.
"ކައިވެންޏަކީ،" އޭނާ މަޑުމަޑުން ބުންޏެވެ. "ހަމައެކަނި ލޯތްބެއް ނޫނެވެ. އެއީ ޒިންމާއެއް، ކެތްތެރިކަމެއް، އަދި އީމާންތެރިކަމެކެވެ."
"އަޅުގަނޑަށް އެކަން ވިސްނޭ،" އިބްރާހީމް ޖަވާބުދިނެވެ.
އޭނާގެ ބައްޕަ ބޯޖަހާލިއެވެ.
"އެހެންވިއްޔާ، އަހަރެމެން އެކަމާ ބެހޭގޮތުން އެކުއްޖާގެ ޢާއިލާއާ ވާހަކަދައްކާނަން."
މި ދަނޑިވަޅުގައި، ޢާއިޝަތުގެ ހިތްވެސް އޮތީ ނުތަނަވަސްކަމެއްގެ ތެރޭގައެވެ. އޭނާ ގިނަވަގުތު އިރުއޮއްސޭ ވަގުތު އަތިރިމަތީގައި ހިނގާލަން ދަނީ ކުރިމަގާ މެދު ފުންކޮށް ވިސްނުމަށެވެ. އެއް ރެއަކު، އޭނާ މަޑުމަޑުން ވައިރޯޅިތަކަށް ބުނެލިއެވެ:
"ލޯތްބަކީ ނަޞީބުގައި ލިޔެވިފައިވާ އެއްޗެއް ކަމުގައިވާނަމަ، އެއްވެސް ދުރުމިނަކަށް އެ ފޮހެލުމުގެ ބާރެއް ނުވެއެވެ. އެހެނަސް އެއީ ހަމައެކަނި ބާނިޖަހާ ރާޅެއް ކަމުގައިވާނަމަ، އަތިރިމަތި އެ ރާޅު ދޫކޮށްލަން ދަސްކުރަންވާނެއެވެ."
އޭގެ ފަހުން އައި ދުވަސްތަކަކީ އިންތިޒާރުގެ ދުވަސްތަކެވެ. ޢާއިލާތަކުން ވާހަކަދައްކައި، އިސްރަށްވެހިން މަޝްވަރާކޮށް، މުޅި ރަށް އެކަމަށް ފާރަވެރިވަމުން ދިޔައެވެ. ނަމަވެސް، ކަންތައްތައް އަބަދުވެސް ހިނގަނީ ޒުވާން ހިތްތަކުން އުންމީދުކުރާ ގޮތަކަށް ނޫނެވެ.
ނުވިސްނާ ހުއްޓާ، އެހެން ރަށަކުން ޢާއިޝަތަށް ކައިވެނީގެ ހުށަހެޅުމެއް އައެވެ. އެއީ ތަނަވަސް އަދި އިޙްތިރާމް ލިބިގެންވާ މީހެކެވެ. ޢާއިޝަތުގެ ޢާއިލާއަށް ކުރިމަތިވީ ނުހަނު އުނދަގޫ ނިންމުމެކެވެ.
މި ޚަބަރު އިބްރާހީމަށް ލިބުނީ ކުއްލިއަކަށް އައި ތޫފާނެއް ފަދައިންނެވެ. އޭނާ ކުރިން ޝިފާނާއެކު ވާހަކަދައްކަން އިން އަތިރިމައްޗަށް ދިޔައެވެ. ރާޅުތައް އަތިރިއަށް ބޮސްދެމުން ދިޔައީ، ޤަދީމީ ސިއްރުތަކެއް ބުނެދޭ ފަދަ ގޮތަކަށެވެ.
ޝިފާން އޭނާ ހޯދައިގެން އެތަނަށް ދިޔައެވެ.
"އަހަންނަށް އެ ޚަބަރު ލިބިއްޖެ،" އޭނާ މަޑުމައިތިރިކަމާއެކު ބުންޏެވެ.
އިބްރާހީމް އުދަރެހަށް ބަލަން އިނެވެ.
"ފަހަރެއްގައި ލޯތްބަކީ މަގޭ ދިރިއުޅުމަށް އައި މެހުމާނެއް،" އޭނާ މަޑުމަޑުން ބުންޏެވެ.
އަދި އޭނާ އިތުރު ބައިތެއް ކިޔާލިއެވެ.
"ބައެއް މާތައް ފޮޅެނީ ހަމައެކަނި އެންމެ ދުވަހަކަށެވެ. އެހެނަސް އެ މަލުގެ މީރުވަސް ހަނދާނުގައި ދެމިހުރެއެވެ. ފަހަރެއްގައި ލޯތްބަކީ އަބަދަށް ދެމިއޮންނަން އޮތް އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު އެއީ އިންސާނާގެ ހިތުގެ ފުންމިން ދަސްކޮށްދޭ ފިލާވަޅެކެވެ."
ޝިފާން އޭނާގެ ކޮނޑުގައި އަތް ބާއްވާލިއެވެ.
"ޙަޤީޤީ ލޯތްބަކީ،" އޭނާ ބުންޏެވެ. "އަބަދުވެސް އަމިއްލަ މިލްކަކަށް ހެދުމެއް ނޫނެވެ. ބައެއް ފަހަރު އެއީ ޙަޤީޤަތް ޤަބޫލުކޮށް، އެކަން ހިތުން ރުހުމުން ދޫކޮށްލުމެވެ."
މި ހާދިސާގެ ދުވަސްކޮޅެއް ފަހުން، އިބްރާހީމަށް ޢާއިޝަތު ފެނުނީ އެންމެ ފަހު ފަހަރަށެވެ. އެއީ މަޣްރިބް ނަމާދުން ފައިބައިގެން މިސްކިތްދޮށުންނެވެ. މުޅި މާޙައުލު އޮތީ އަމާންކޮށްފައެވެ. ގަނދަކޯޅި މަލުގެ މީރުވަސް ރޭގަނޑުގެ ފިނިރޯޅިތަކާއެކު ފެތުރެމުން ދިޔައެވެ.
އެމީހުން އެކަކު އަނެކަކަށް އިޙްތިރާމާއެކު ސަލާމްކުރިއެވެ. ދެމީހުންކުރެ އެކަކުވެސް މާ ގިނަ ވާހަކައެއް ނުދައްކައެވެ. ނަމަވެސް އެ ހިމޭން ވަގުތުކޮޅުގެ ތެރޭގައި، އެމީހުންނަށް ވަރަށް ފުން މާނައެއް ވިސްނުނެވެ. އެއީ އަބުރުވެރިކަމާއި އީމާންތެރިކަމުގެ މައްޗަށް ބިނާވާ ލޯތްބަކަށް، ހިތާމަވެރި ނިމުމެއް ބޭނުންނުވާ ކަމެވެ.
ވަކިވުމުގެ ކުރިން އިބްރާހީމް މަޑުމަޑުން ބުންޏެވެ:
"ދިރިއުޅުން ތިބާ ކޮންމެ ތަނަކަށް ގެންދިޔަސް، ތިބާއަށް އުފާވެރިކަން މިންވަރުކުރެއްވުން އެދި ދުޢާކުރަމެވެ."
ޢާއިޝަތު މަޑުމައިތިރިކަމާއެކު ޖަވާބުދިނެވެ.
"އަދި ތިބާގެ ހިތަށް ހަމަޖެހުން މިންވަރުކުރެއްވުން އެދި އަޅުގަނޑުވެސް ދުޢާކުރަމެވެ."
އަހަރުތަކެއް ފާއިތުވެގެން ދިޔައިރުވެސް، ރަށުގެ މީހުން އިބްރާހީމް ހަނދާންކުރަނީ ބުއްދިވެރި އަދި ކެތްތެރި މީހެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އޭނާ އޭނާގެ ބައްޕައާއެކު މަސްވެރިކަމުގައި ދެމިހުރީ، ހިތްތަވަސްކަމާއި އީމާންތެރިކަމާއެކު އާދައިގެ ދިރިއުޅުމެއް އުޅެމުންނެވެ. ބައެއް ރޭރޭ އަތިރިމަތީގެ ހިމޭން ވަގުތުތަކުގައި، އޭނާ ކަނޑުގެ ރާޅުތަކަށް ބަލަހައްޓައިގެން އިނދެ ފުންކޮށް ވިސްނާލައެވެ.
ކަނޑު އޭނާއަށް ވަނީ މުހިންމު ފިލާވަޅެއް ދަސްކޮށްދީފައެވެ:
ލޯތްބަކީ ކަނޑުގެ ރާޅުތަކެއް ފަދަ އެއްޗެކެވެ. ރީތި، ބާރުގަދަ، އަދި ހިތުގެ ފުންމިނަށް އަސަރުކުރުވާ އެއްޗެކެވެ. އެހެނަސް އެއީ ނާޒުކުވެސް އެއްޗެކެވެ. ކޮންމެ ރާޅަކީ އަތިރިމަތީގައި ބީއްސާލައި، އެތަނުގައި ދެމިއޮންނަ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް، ކޮންމެ ރާޅަކީ ދޮންވެލިގަނޑުމަތީގައި ވާހަކައެއް ލިޔެފައިދާ ރާޅެކެވެ.
އަދި ރަށްފުށުގެ ދިރިއުޅުމުގެ މި ހިމޭން ދުވެލީގެ ތެރޭގައި، އެ ވާހަކަތަކަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރޫޙުގެ ބައެއް ކަމުގައި ވެގެންދެއެވެ.
"އިރުއޮއްސޭ ވަގުތުގެ ކުލަތަކެކޭ އެއްފަދައިން ލޯބީގެ ކުލަ ފަނޑުވެދާނެއެވެ. އެހެނަސް އެއިން ލިބުނު އަލިކަމުގެ ހަނދާންތައް ދެމިހުންނާނެއެވެ. އިޚްލާޞްތެރިކަމާއެކު ލޯބިވި ހިތްތަކަކަށް، އެއްވެސް ދުވަހަކު އެމީހުންނަށް ލިބުނު އެއްޗެއް ނުގެއްލޭނެއެވެ."
– ނިމުނީ –
