ތާޖުމަހަލްއަކީ ދުނިޔޭގެ ހަތް އަޖައިބުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ، އިންސާނީ ތާރީޚުގައި ބިނާކުރެވުނު އެންމެ ރީތި އެއް ބިނާއެވެ. އިންޑިއާގެ އާގްރާގައި ހުރި މި މުއްސަނދި ބިނާއަކީ މުޣަލް ރަސްގެފާނު ޝާހް ޖަހާން އޭނާގެ ލޯބިވާ އަނބިކަނބަލުން މުމްތާޒް މަހަލްގެ ހަނދާނުގައި ބިނާކުރެއްވި މަގްބަރާއެކެވެ. ނަމަވެސް، މި ބިނާގެ ފުރިހަމަކަމުގެ ފަހަތުގައި ވަނީ ތަފާތު ސަގާފަތްތަކާއި، ޚާއްޞަކޮށް ފާރިސީ (އީރާނީ) ފަންނުވެރިންގެ ބުރަ މަސައްކަތާއި ހުނަރެވެ.
އިސް ފަންނުވެރިންނާއި ފާރިސީ ނުފޫޒު
ތާޖުމަހަލް ފަރުމާކުރުމުގައި އެންމެ އިސް ދައުރެއް އަދާކުރެއްވީ ފާރިސީ ދަރިކޮޅުގެ ބޭފުޅުންނެވެ. މި ބިނާގެ މައިގަނޑު އާކިޓެކްޓަކީ އުސްތާޛު އަޙްމަދު ލާހޯރީއެވެ. އޭނާއަކީ ފާރިސީ ދަރިކޮޅުގެ މުސްލިމް އާކިޓެކްޓެކެވެ. މީގެ އިތުރުން، ތާޖުމަހަލްގެ ފާރުތަކުގައިވާ ރީތި ކެލިގްރަފީ ނުވަތަ ލިޔުންތެރިކަމުގެ ފަންނުވެރިއަކީ އީރާނުގެ ޝީރާޒަށް ނިސްބަތްވާ އަމާނާތް ޚާން އެވެ. މި ބޭފުޅުންގެ މަސައްކަތުން ފާރިސީ ފަންނުވެރިކަމުގެ މޫތައް މި ބިނާގެ ކޮންމެ ދިމާލަކުން ފެންނަން ހުރެއެވެ.
ފަރުމާކުރުމުގެ ވައްޓަފާޅި
ތާޖުމަހަލް ބިނާކޮށްފައިވަނީ ފާރިސީ، އިސްލާމީ އަދި ހިންދީ އާކިޓެކްޗަރ އެކުލެވޭ ގޮތަށެވެ. މި ބިނާގެ އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް ސިފައަކީ ފާރިސީ 'ޗާރްބާޣް' ނުވަތަ ހަތަރު ބަޔަށް ބަހާލެވިފައިވާ ބަގީޗާގެ ފަރުމާއެވެ. މިއީ ސުވަރުގޭގެ ބަގީޗާތައް ރަމްޒުކޮށްދޭ ގޮތަށް ފާރިސީން ގެންގުޅުނު އުކުޅެކެވެ. އަދި ބިނާގެ މެދުގައިވާ ބޮޑު ގުއްބާއި، މުޅި އިމާރާތުގެ ސިމެޓްރީ ނުވަތަ ދެފަރާތް އެއްވަރުކޮށް ހުރުމަކީ ފާރިސީ އާކިޓެކްޗަރގެ މައިގަނޑު ސިފަތަކެވެ.
މަސައްކަތްތެރިންނާއި ބިނާކުރުމުގެ މުއްދަތު
1632 އިން 1653 އަށް ކުރިއަށްދިޔަ މި ބިޔަ މަޝްރޫޢުގައި ވިހި ހާހަށްވުރެ ގިނަ މަސައްކަތްތެރިން ބައިވެރިވިއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި އީރާނުންނާއި، މެދުތެރޭ އޭޝިއާގެ އެކި ސަރަޙައްދުތަކުން އައި ކުޅަދާނަ ފަންނުވެރިން ހިމެނެއެވެ. ގާކޮށާ މީހުންނާއި، މާބްލްގައި ކުރެހުން އަޅާ މީހުންނާއި، ޖަވާހިރު ހަރުކުރާ މީހުންގެ ތެރޭގައި ފާރިސީންގެ ދައުރު ވަރަށް ބޮޑެވެ. މިއީ އެ ޒަމާނުގައި މުޣަލް އެމްޕަޔަރާއި ސަފަވީ ޕާޝިއާއާ ދެމެދު އޮތް ވަރުގަދަ ސަގާފީ ގުޅުން ހާމަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.
ތާޖުމަހަލްއަކީ ހަމައެކަނި އިންޑިއާގެ ބިނާއެއް ނޫނެވެ. އެއީ މުޅި އިސްލާމީ ދުނިޔެއާއި ފާރިސީ ފަންނުވެރިކަމުގެ ލާމަސީލު މިސާލެކެވެ. ޝާހް ޖަހާންގެ ތަޞައްވުރާއި، ފާރިސީ އާކިޓެކްޓުންގެ ހުނަރާއި، އެތައް ހާސް މަސައްކަތްތެރިންގެ ދަލުން އުފެދުނު މި ބިނާއަކީ ތަފާތު ސަގާފަތްތައް ގުޅިގެން އުފެއްދި ފުރިހަމަ އާޓްވޯކެކެވެ. މިއަދުވެސް މި ބިނާ ހެކިދެނީ ފާރިސީ ފަންނުވެރިކަން ދުނިޔޭގެ ތާރީޚަށް ދޫކޮށްފައިވާ މުއްސަނދި ތަރިކައަށެވެ.
